Edirne’nin süpürgecileri tarihe karışıyor

Edirne’nin simgeleri arasında yer alan geleneksel süpürgecilik, değişen tüketim alışkanlıkları, teknolojik gelişmeler, artan üretim maliyetleri ve azalan ham madde üretimi nedeniyle ayakta kalma mücadelesi veriyor. 1970’li yıllardan 2000’li yılların başına kadar yüzlerce ustanın çalıştığı Edirne Süpürge Borsası’nda, bugün mesleğin son temsilcileri üretimlerini sınırlı imkanlarla sürdürüyor. Edirne’de 56 yıldır süpürge imalatı yapan, evli ve iki çocuk babası Hamdi Gaspar (77), bir zamanlar kentin önemli geçim kaynaklarından biri olan süpürgeciliğin geldiği noktayı ve mesleğin geleceğine ilişkin endişelerini anlattı.

BİNİ AŞKIN KİŞİYE EKMEK KAPISIYDI

Süpürgeciliğin geçmişte Edirne ekonomisinde önemli bir yere sahip olduğunu belirten Gaspar, 1970’li yıllardan 2000’li yıllara kadar Süpürge Borsası’nda 200 ile 250 arasında iş yerinin faaliyet gösterdiğini söyledi. Her iş yerinde ortalama 5 kişinin çalıştığını ifade eden Gaspar, “Yaklaşık bin kişiden fazla insan ekmeğini çıkarıyordu, parasını kazanıyordu. Bacasız bir fabrika gibiydi” dedi. O yıllarda yalnızca süpürge imalatçılarının değil, ham madde üreticilerinin ve tüccarların da sektörden gelir elde ettiğini anlatan Gaspar, Edirne merkez ve ilçe köylerinde geniş alanlarda süpürge otu yetiştirildiğini, üretilen ham maddenin Türkiye’nin farklı bölgelerindeki imalatçılara gönderildiğini belirtti.

TEKNOLOJİ GELDİ, ÜRETİM VE SATIŞLAR DÜŞTÜ

Sektördeki gerilemenin teknolojik gelişmeler ve üretim merkezlerinin değişmesiyle hızlandığını söyleyen Gaspar, geçmişte Edirne’den ham madde temin eden bölgelerin zamanla kendi üretimlerini ve imalatlarını yapmaya başladığını kaydetti. Gaspar, “Gönderdiğimiz yerler zamanla kendi ham maddelerini üretmeye ve süpürgelerini yapmaya başladı. Daha sonra teknoloji bizi bitirdi. Hem ham madde üretimi hem de imalat düştü” ifadelerini kullandı. Elektrikli ve modern temizlik araçlarının yaygınlaşmasıyla geleneksel süpürgeye olan talebin azaldığını belirten Gaspar, mesleğin eski ekonomik gücünü kaybettiğini dile getirdi.

BİR SÜPÜRGE BEŞ ALTI ELDEN GEÇİYOR

Geleneksel süpürge üretiminin yoğun emek ve ustalık gerektirdiğini anlatan Gaspar, süpürgenin tarladan kullanıma hazır hale gelinceye kadar birçok aşamadan geçtiğini söyledi. Üretim sürecinin süpürge otunun ekilmesiyle başladığını ifade eden Gaspar, yetiştirilen ürünün kesilmesi, soyulması, taranması ve temizlenmesinin ardından imalata uygun hale getirildiğini belirtti. Hazırlanan ham maddenin ticaret borsasından kilogram üzerinden açık artırma yöntemiyle satın alındığını anlatan Gaspar, iş yerlerine getirilen süpürge tellerinin yeniden hazırlanarak sarma ve bağlama işlemlerinden geçirildiğini kaydetti. Gaspar, “Üretici tarlaya ekiyor, ham maddeyi yetiştiriyor. Bunun kesmesi var, soyması var, taraması var. Biz de hazırlanan ürünü borsadan alıp işliyoruz. Süpürge olana kadar beş altı elden geçiyor. Yapımında hala aynı emek var” dedi.

ÜRETİLEN SÜPÜRGELERİN YARISI SATILAMADI

Geleneksel süpürgeye yönelik talebin giderek azaldığına dikkat çeken Gaspar, bu sezon satışlarda ciddi düşüş yaşadıklarını söyledi. Ürettikleri süpürgelerin başlangıçta ancak yüzde 50’sini satabildiklerini belirten Gaspar, kalan ürünlerin depolarda beklediğini, ilerleyen dönemde satışların bir miktar hareketlenmesiyle stokların eritildiğini anlattı. Özellikle kış aylarının sektör açısından daha zorlu geçtiğini ifade eden Gaspar, “Bu sezon öyle bir sezon geçirdik ki ürettiğimiz ürünün ancak yüzde 50’sini satabildik. Depoda kalan ürünlerimiz vardı, daha sonra onlar da satıldı. Kış aylarında ise satışlarımız yüzde 40-50 seviyelerine bile yaklaşmıyor. Satışlarımız çok düşüyor” diye konuştu.

EDİRNE MERKEZDE HAM MADDE ÜRETİMİ NEREDEYSE BİTTİ

Süpürge imalatındaki gerilemenin tarımsal üretimi de olumsuz etkilediğini anlatan Gaspar, geçmişte Edirne merkez köylerinde yaygın olarak yetiştirilen süpürge otunun artık çok sınırlı alanlarda ekildiğini söyledi. Merkeze bağlı köylerde yalnızca birkaç hanenin üretim yaptığını belirten Gaspar, süpürge otu yetiştiriciliğinin ağırlıklı olarak Uzunköprü ilçesine bağlı köylerde sürdürüldüğünü ifade etti. Ham madde üretiminin yüksek maliyetli ve işçilik gerektiren bir faaliyet olduğunu vurgulayan Gaspar, üreticilerin de ekonomik açıdan zorlandığını kaydetti. Geleneksel süpürgenin özellikle kırsal bölgelerde ve Anadolu'da kullanılmaya devam ettiğini söyleyen Gaspar, ürünün dayanıklılığına da dikkat çekti. Gaspar, “Bir süpürgeyi kullanan insan en az 6-7 ay kullanabilir. O kadar sağlam bir yapısı var. Plastik değil, doğal bir ürün. Ancak tüketim çok düştü. Ham madde üretimi de merkez köylerimizde neredeyse kalmadı” dedi.

250 İŞ YERİNDEN GERİYE 8 ESNAF KALDI

Bir dönem yüzlerce esnafın faaliyet gösterdiği Süpürge Borsası’nda bugün yalnızca 8 imalatçının kaldığını belirten Gaspar, bunlardan sadece 3’ünün yoğun şekilde üretim yapabildiğini söyledi. Eskiden üretilen süpürgelerin haftada dört veya beş kez pazarlama servisleriyle satış noktalarına gönderildiğini anlatan Gaspar, bugün bu sevkiyatların haftada bire kadar düştüğünü ifade etti. Gaspar, “Şu anda 8 esnaf var ama çok üretim yapan 3 arkadaşız. Eskiden haftanın dört beş günü servisimiz olurdu. Şimdi satış olmadığı için haftada bir servis oluyor. Esnaf sayısı bir elin parmaklarını geçmeyecek kadar azaldı” ifadelerini kullandı.

GENÇLER MESLEĞE İLGİ GÖSTERMİYOR

Süpürgeciliğin karşı karşıya bulunduğu en büyük sorunlardan birinin de yeni ustaların yetişmemesi olduğunu belirten Gaspar, mevcut ustaların büyük bölümünün ileri yaşlarda olduğunu söyledi. Eskiden çalışanına geçim imkânı sunan süpürgeciliğin artık yeterli kazanç sağlamadığını anlatan Gaspar, gençlerin bu nedenle mesleğe yönelmediğini ifade etti. 56 yıldır aynı mesleği sürdürdüğünü belirten Gaspar, geçmişte ailesinin geçimini süpürgecilikle sağlayabildiğini ancak günümüz ekonomik koşullarında bunun giderek zorlaştığını dile getirdi.

“MESLEK BİTMEZ AMA KARIN DA DOYURMAZ”

Süpürgeciliğin tamamen ortadan kalkmayacağına inandığını ancak ekonomik açıdan geleceğinin belirsiz olduğunu söyleyen Gaspar, mesleğin sürdürülebilmesi için yeterli kazanç sağlanması gerektiğini vurguladı. Gaspar, “Bu işi yapacak insanlar var ama onlar da yaşlı. Yeni nesil hiç kalmadı. Eskiden mesleğimiz çalışana para kazandıran bir meslekti. Meslek bitmez ama karın da doyurmaz. Ben 56 senedir bu işi yapıyorum, bu işten geçindim. Benden öncekiler de öyleydi. Bugünün ekonomik şartlarına uymuyor. Kiârı düşük” dedi.

EDİRNE’NİN ASIRLIK GELENEĞİ AYAKTA KALMA MÜCADELESİ VERİYOR

Bir dönem yüzlerce aileye geçim kapısı olan, tarladaki üreticiden atölyedeki ustaya kadar geniş bir ekonomik faaliyet oluşturan Edirne süpürgeciliği, bugün az sayıdaki ustanın emeğiyle varlığını korumaya çalışıyor. Artan maliyetler, daralan pazar, azalan ham madde üretimi ve yeni neslin mesleğe ilgi göstermemesi, kentin geleneksel el sanatlarından biri olan süpürgeciliğin geleceğini belirsizleştiriyor. Edirne Süpürge Borsası’nda 56 yıldır üretimini sürdüren Hamdi Gaspar ve meslektaşları ise bütün zorluklara rağmen el emeği süpürgeler üretmeye devam ediyor.

DHA